PočetnaO zubimaPreventivaDjecaMeka tkivaParodontologijaBolesti zubaHirurgijaProtetikaOrtodoncijaF.A.Q.ZanimljivostiLinkoviO meni

Rečnik nepoznatih termina i izraza

 
A B C Č D E F G H I J K L M N O P R S Š T U V Z W
 
 

 

 

  

 

 

 

 

A

A.D.A.

skraćenica od Američkog udruženja stomatologa (American Dental Association);

Abrazivna sredstva

sadrže sredtsva koja djeluju erozivno na površinu i izazivaju trošenje materijala trenjem. U stomatologiji se ova sredstva koriste uglavnom za poliranje;

Abrazija zuba

progresivno trošenje tvrde zubne supstancije, koja može biti u tolikoj mjeri da dolazi do nestanka cijele krune;

Adenom

benigni tumor pljuvačnih žlijezda;

Adenovirusi

velika grupa DNK virusa koja se javlja u čovjeka i nekih životinja;

Adrenalin

hormon srži nadbubrežne žlijezde. Često se koristi u konbinaciji sa lokalnim anestetikom jer dovodi do skupljanja krvnih sudova, što smanjuje krvavljenje i produžuje dejstvo same anestezije;

Afta

povratna ulceracija, pravilnog, kružnog ili ovalnog oblika, žućkastobijele boje, oivičena crvenim prstenom koja se javlja u usnoj duplji; detaljnije

Agonist

ogran ili dio tijela koji je funkcionalno povezan sa ostalim djelovima tijela u vršenju nekog procesa npr. zub iz iste vilice, koji se nalazi pored zuba koji se posmatra ili obrađuje;

AH-26

fabrički naziv za materijal kojim se puni kanal korijena poslije endodontske terapije (detaljnije);

Ahelija

greška u razvoju donje trećine lica, kada postoji urođeni nedostatak jedne ili obije usne;

AIDS

(Acquired ImmunoDeficiency Syndrome - SIDA) - virusno oboljenje prouzrokovana humanim retrovirusom; detaljnije

Akrilat

materijal koji je u upotrbi od 1940. godine. Uglavnom se koristi za izradu proteza (protetičkih i ortodontskih);

Aktivator1

hemijska supstancija neophodna za aktivaciju i ubrzanje hemijske reakcije;

Aktivator2

mobilna ortodontska naprava koja služi za korekciju međuviličnih odnosa u tri prostorne ravni;

Aktivna ploča

mobilna ortodontska naprava koja se izrađuje posebno za svaku vilicu. Sastoji se od akrilatne ploče, koja nosi retencione (koji drže ploču za vilicu) i aktivne elemnte (koji imaju aktivnu ulogu u ispravljanju zuba);

Akutan

nagao; stanje bolesti koje počinje naglo sa izrazitim simptomima;

Alergen

materije koje stimulišu organizam da stvaraju alergijska antitijela odnosno dovode do stvaranja alergije;

Alergija

patološko stanje organizma koje potiče iz pojačane reaktivnosti organizma u kontaktu sa specifičnim stranim supstancijama koje imaju alergenske osobine. Svaki ponovni ulaz dotične materije dovodi do reakcije organizma koja nekad može biti opasna i po život;

Alginat

materijal koji se koristi za uzimanje otisaka krezubih i bezzubih vilica;

Alopecija

lokalno opadanje kose ili dlaka na bradi, koje se javlja zbog žarišta. Ona se mogu nalaziti i na zubima, zbog čega je neophodno izvršiti detaljan pregled zuba;

Alteracija

promjena, pogoršanje, prelaz dobroćudnog procesa u zloćudni, npr. maligna alteracija;

Alveola

dio kosti donje i gornje vilice u kojoj su usađeni zubi tj. njihovi korijeni; detaljnije

Alveolitis

upala alveole. Skup simptoma nakon vađenja zuba čiji je glavni znak jak bol;

Alvaeotomija

hirurško uklanjanje koštanog dijela alveole. Ovim zahvatom se odstranjuje zaostali korijen, neiznikao zub i sl.;

Amalgam

legura žive sa srebrom, kalajem, bakrom i cinkom. Koristi se kao materijal za tzv. "sive" plombe; detaljnije

Amptutacija

djelimično odstranjivanje dijela tijela ili organa hirurškim putem;

Amputacija pulpe

djelimično uklanjanje dijela pulpe; detaljnije

Anafilaktički šok

skup burnih alergijskih pojava koje nastaju naglo nakon ponovnog unošenja alergena u organizam. Može biti opasan po život ukoliko se ne reaguje brzo;

Analgetici

sredstva koja smanjuju bol;

Anamneza

skup podataka o početku, razvoju i toku bolesti ili stanja što ih bolesnik daje doktoru o svom zdrastvenom životu prije sadašnje bolesti;

Anatomski otisak

otisak uzet za potrebe dijagnoze ili izrade individualne kašike;

Anestezija

privremena neosjetljivost na bolne i druge nadražaje. Može se izvoditi površno (kada je anestetik u vidu gela) i infiltraciono (anestetik je u vidu injekcije);

Angle, E.H.

(1855.-1930.) osnivač savremene ortodoncije čije knjige i danas prestavljaju izvor ortodontskih saznanja. Uveo je klasifikaciju ortodontskih anomalija, sa podjelom u tri osnovne klase;

Anodoncija

urođeni nedostatak jednog ili više zuba. Može se javiti samo u mliječnoj ili u obije denticije. Na anodonciju mliječnih obično se nadovezuje i anodoncija stalnih zuba. Najčešća je u žute rase a najređa u crne;

Antagonist

ptotivnik; lijek suprotnog djelovanja, organ ili dio tijela koji djeluje suprotno. Zubi u suprotnoj vilici, koji u okluziji dolaze u međusobni kontakt;

Antibiogram

metoda utvrđivanja osjetljivosti mikro-organizama na dejstvo antibiotika;

Antibiotici

hemijske supstancije koje uništavaju ili sprečavaju rast drugih mikro-organizama. Mehanizam djelovanja je različit. Najznačajniji predstavnici su penicilini, cefalosporini, tetraciklini i dr.;

Antimikotici

antibiotici sa specifičnim djelovanjem na gljivice. Ovdje spadaju Nystatin, Mikonazol, Amphotericin B i dr.;

Antipiretici

sredstva za snižavanje tjelesne temperature;

Apikotomija

hirurško uklanjanje vrha korijena zuba; detaljnije

Apsces

nakupina gnoja u tvrdom tkivu; oštro ograničena gnojna upala. U stomatologiji mu je najčešći uzročnik zub;

Arsen

srebrnosivi metal sa mirisom na bijeli luk, otrovan za čovjeka. U stomatologiji se upotrebljavaju preparati arsena za devitlizaciju pulpe. Ovi preparati ne bi trebalo da stoje duže od 2 dana;

Artikulator

mehanička naprava u kojoj se postavljaju modeli vilica (koji su dobijeni na osnovu otisaka) i koja oponaša pokrete vlice;

Atečmen

naprava za fiksaciju, retenciju i stabilizaciju dentalnih proteza. Obično se sastoji iz dva dijela, od koji se jedan nalazi na zubu a drugi u protezi;

Atrofija

proces smanjivanja tkiva na račun smanjenja broja ćelija (naspram aplazije kod koje dolazi do smanjenja zapremine ćelija);

Na vrh

B

Baby bottle sindrom

skup kliničkih znakova različitog inteziteta na mliječnim zubima nazvan i cirkularnim karijesom. Karakteriše ga obilno i brzo razaranje zubnog tkiva u predjelu vrata zuba. Naročito je izražen na gornjim sjekutićima; detaljnije

Belova paraliza

paraliza facijalnog živca. Simptomi su: nedostatak nosno-usne brazde, spušten ugao usana, opušten obraz i nestanak bora na čelu, i oni se javljaju na jednoj polovini lica;

Bezubost

stanje bez zuba, gubitak svih zuba;

Bijela plomba

plomba načinjena od kompozitnih materijala;

Black, G.V.

američki zubni ljekar, jedan od utemeljivača savremene stomatologije;

Bravica

osnovni elemenat fiksne ortodontske terapije koji je, u sklopu sa prstenom ili samostalno, zaljiepljen za određeni dio zuba i služi za nošenje ostalih djelova ove terapije; detaljnije

Bruksizam

snažno škripanje i stezanje zuba, posebno za vrijeme spavanja. Pri tome nastaje neobično dugo i nefiziološko opterećenje zuba što ima za posledicu ubrzano trošenje tvrdog zubnog tkiva;

Brušenje zuba

klinički postupak kojim se prirodni zub, koji je predviđen za krunicu, preoblikuje. Osnovno pravilo je da se zub brušenjem tako preoblikuje da je njegov najveći obim na gingivalnom rubu; detaljnije

Na vrh

C

Caklina

gleđ;

Candida albicans

gljiva iz porodice Cryptococcaceae. Spada u tzv. uslovno patogene mikroorganizme tj. pod određenim uslovima mogu izazavti infekciju. Uzrokuje najčešću gljivičnu infekciju usne duplje; detaljnije

Cement1

mineralizovano tkivo koje prekriva korijen zuba. Slično je kosti no za razliku od nje nema krvne sudove i nerve. Prestavlja sastavni dio parodontalnog aparat kojim se zub drži u alveoli; detaljnije

Cement2

preparat koji se sastoji iz praška i tečnosti. Služi za podloge ispod plomvi, privremene ispune i za fiksaciju kruna i mostova;

Cirkularni karijes

vidi "Babby bottle sindrom";

Cista

šuplina bez otvora smještena u trvdom ili mekom tkivu sa vlastitim omotom, ispinjena tečnim ili polutečnim sadržajem; detaljnije

Cucla

vještačka zamjena majčine dojke. Može služiti za umirenje djeteta (varalica) ili kao nastavak na bočici za hranjenje. Izrađuje se u više oblika, ali su dva osnovna cucli: nefiziološka, koja neadekvatno naliježe u ustima i nakon duže upotrebe može izazvati anomaliju (otvoren zagriz), i fiziološka, koja je oblikovana tako da dijete pri sisanju pravi pokrete gotovo istovjetne onima kod prirodnog hranjenja te se zbog toga i preporučuje;

 
Na vrh

Č

Čeljust

vilica;
   
Na vrh

D

D.M.D.

skraćenica od doctor medicinae dentariae. Upotrebljava se u engleskom govornom području, a titula se dobija nakon završenog fakulteta (Dental School);

Degeneracija

proces koji dovodi do promjene od višeg na niži nivo. Posljedica degeneracije je oštećenje pa i smrt ćelije, tkiva, cijelih organa ili njihovih djelova;

Dekubitus

bolna pojava na djelovima tijela izložena pritisku;

Demineralizacija

kiseli agensi otapaju mineralne soli iz zubne gleđi, te ova gubi svoju strukturu i tvrdoću. Kod karijesa ovo se dešava ispod dentalnog plaka, ali jake kiseline ili njihove pare mogu djelovati i neposredno, pogotovo kod nekih profesija;

Dentalgija

zubobolja; zubni bol koja može biti, sa obzirom od tkiva od kojeg potiče, detinalna, pulpna, parodotalna, periapeksna i reflektovana. Zubobolja je najčešći simptom oboljenja pulpe, Može se javiti spontano ili na različite termičke, hemijske ili mehaničke nadražaje;

Dentikli

pulpni kamenčići; sitne tvorevine koje se stvaraju unutar pulpnog prostora. Nalaze se u 60 do 90% svih zuba, dok se samo 15% može vidjeti na rendgen snimku. Mogu uveliko otežati endodontsku terapiju;

Dentin

vrdo  zubno  tkivo koje  okružuje  zubnu pulpu.  U   predjelu   krune   zuba  prekriven  je  sa  gleđi,  a  u  predjelu korijena prekriva ga cement; detalnije

Desni vidi gingiva;
Devitalizacija

usmrćenje, oduzimanje karakteristika i atributa životnosti;

Devitalizacija pulpe

nekrotizacija vitalnog tkiva pomoću određenih preparata, nepohodna za endodontsku terapiju u onim slučajevima kada nije moguće izvršiti vitalno uklanjanje pulpe (detaljnije). Preparati za devitelizaciju su na bazi formaldehida i arsena;

Diastema mediana

fiziološki ili patološki razmak između gornjih prvih sjekutića. Uglavnom se pojavljuje kao izolovana anomalija koja je neslijednog karaktera; detaljnije

Dijagnoza

utvrđivanje bolesti ili patološkog stanja na osnovu anamneze i fizičkih ispitivanja. Uz osnovne dijagnostičke metode primjenjuje se i posebne: laboratorijske, rendgenske i dr.;

Diskoloracija zuba

promjena boje ili providnosti krune zuba najčešće prouzrokovana sredstvima za ispune (plombe), lokalnim ili sistemskim lijekovima, karijesom, nekrozom pulpe ili krvavljenjem;

Displazija

razvojni poremećaj čije je osnovno obiljležje neusklađenost između pojedinih djelova organa ili sistema;

Displazija zuba

lokalizovani prekid razvoja zuba. Pojavom može biti zahvaćen jedan ili više zuba u jednoj vilici;

Distalan

onaj koji je usmjeren prema završetku zubnog luka tj. koji je najudaljeniji od srednje linije lica, prateći zaobljenost zubnog luka;

Dječija stomatologija

grana stomatologije koja obuhvata sve aktivnosti stomatološke zaštite dječije dobi. To uključuje zdravstvene mjere koje služe unapređenju i odrđavanju oralnog zdravlja, prevenciju i liječenje dentooralnih bolesti i rehabilitaciju organa za žvakanje u djece i omladine; detaljnije

DNK

skraćenica za DezoksiriboNukleinsku Kiselinu, koja se nalazi u jezgru hromozoma. Funkcijski je organozovana u gene;

Doctor medicinae stomatologicae

latinski naziv zakonom priznate   titule diplomiranim studentima stomatologije;

Doctor medicinae univerzalis

latinski naziv zakonom priznate titule diplomiranim studentima medicine;

Dražeja

pilula ili tableta presvučena šećerom;

Držač mjesta

jednostavna preventivna naprava, koja je indikovana pri prevremenom gubitku (najčešće) mliječnih zuba, u situacijama gdje prijeti smanjenje prostora za nicanje stalnog zuba naslijednika. Prema funkciji dijele se pasivne, koji samo održavaju prostor, i aktivne, koji vraćaju izgubljeni prostor;

Na vrh

Džep

najvažniji je znak u toku parodontopatije, koji prestavljaju patognomoničan znak za ovo oboljenje; detaljnije

   
Na vrh

E

E.O.S.

skraćenica Evropskog ortodontskog udruženja (Europian Orthodontic Society);

E.P.A.

skraćenica Evropskog protetskog udruženja (Europian Prosthodontic Association);

E.S.E.

skraćenica Evropskog udruženja endodonata (Europian Society of Endodontology);

Edem

oobilnije nakupljanje tečnosti u međućelijskom prostoru tkiva. Nastaje povećanim izlaskom tečnosti iz krvnih kapilara i nesposobnosti limfnih kapialara da apsorbuju višak tečnosti;

EDTA

skraćenica za etilendiamin tetraosetnu kiselinu. Natrijumova so ove kiseline koristi se u endodonciji;

Egzantem kožni osip. Prato mnoge infektivna i neinfektivna oboljenja;
Egzacerbacija

pogoršanje simptoma ili toka bolesti;

Egzogeno

što dolazi od napolje; suprotno = endogeno;

Egzostoza

koštana izraslina na površini kosti. U ustima je česta na zubnom nastavku;

Ekscizija

hirurški postupak kojim se izrezuje dio tkiva u dijagnostičke ili terapijske svrhe;

Ekskavator

instrument za struganje, čišćenje i uklanjanje patoloških i nepoželjnih supsatnci;

Ekstirpirati

sodstraniti bolesni dio organa ili tkiva hirurškim zahvatom;

Ekstirpacija pulpe

potpuno odstranjivanje zubne pulpe endodontskim instrumentom. Može se izvesti na dva načina: kao mortalna, kada se prvo usmrti pulpa, i kao vitalna; detaljnije

Ekstrakcija

vađenje zuba, nejčešći zahvat u oralnoj hirurgiji; detaljnije

Ektopičan zub

nenormalan položaj zuba za vrijeme nicanja ili poslije. Ogleda se u njegovom nepravilnom položaju van zubnog niza;

Elektroforeza

putovanje koloidnih čestica u tekućoj sredini ka elektrodi sa suprotnim nabojem. Negativne čestice putuju ka pozitivnoj elektrodi i obrnuto. Princip se primjenjuje u endodontskoj terapiji;

Emajl gleđ;
Endodoncija

grana stomatologije koja se bavi morfologijom, fiziologijom, patologijom, dijagnostikom i terapijom zubne pulpe i periakpeksnih tkiva; detaljnije

Endosealni implant

predstavlja jednu vrstu implanta; detaljnije

Enukleacija

hirurško uklanjanje neke ograničene tvorevine, manje kosti ili ciste; detaljnije

Epitel

tkivo koje pokriva sve spoljašnje tjelesne površine. Ima najrazličitije funkcije: mehanička zaštita organizma, ograničavanje tjelesnog isparavanja, primanje i izlučivanje supstanci, primanje nadražaja. On se sastoji iz nekoliko slojeva ćelija;

Epulis

benigna izraslina lokalizovana na gingivi. Često se nalazi sa obje strane zubnog grebena povezana sa uskom peteljkom (nalik pješčanom stu). Najčešće nastaje zbog lokalne iritacije (karijes, plombe, protetski radovi itd.);

Eritem

difuzno ili ograničeno crvenilo na koži ili sluzokoži;

Erozija

površinska lezija;

Erozija

plitka ozljeda površnog sloja epitela oralne sluzokože. Nastaje najčešće zbog mehaničkih očtećenja. Ovakva oštećenja uglavnom brzo zarastaju;

Erozija zuba

lokalizovani gubitak gleđi, izazvan hemijskim faktorima;

Estetika

filozofska disciplina koja se bavo umjetnošću i umjetničkim stvaralaštvom; estetsko - lijepo, ukusno;

Etiologija

nauka o uzrocima nekih pojava, odnosno dio neke nauke koja istražuje uzroke nekog reda pojava. Dio medicine koja se bavi proučavanjem uzroka bolesti, da bi se utvrdio njen pravi izvor i olakšalo liječenje;

Eutanazija

lagana smrt; usmrćenje neizlečivo bolesnih;

Na vrh

F

F.D.I.

skraćenica za Međunarodno udruženje stomatologa (Federation Dentarie Internationale) osnovano u Parizu 1900. godine;

Faseta1

svaka kvržica na kruni zuba ima izgled piramide sa tri strane koje se označavaju kao fasete;

Faseta2

prednja strana krunica od akrilata, koja je u boji i obliku nalik prirodnim zubima;

Faseta3

ili veniri. Predstavlja vrstu protetske nadoknade koja se postavlja na prednje strane zuba; detaljnije

Fasetirana krunica

jednodjelna estetska krunica, izrađena od livenog metala (ili legure) sa estetskim dodatkom (fasetom);

Febrilan

grozničav, onaj kojiima povišenu tjelesnu temperaturu (iznad 37oC);

Fetus

ljudski ili životinjski zametak; kod čovjeka od 8. nedjelje intrauterinog života do rođenja;

Fibroma

benigni tumor vezivnog tkiva. Može se pojavtiti na svakom mjestu u usnoj duplji. Terapija je hirurška;

Fibroza

proces bujanja vezivnog tkiva. Patološki proces kada se, zbog raznih razloga, kvalitetnije tkivo zamjenjuje manje vrijednim, vezivnim, tkivom;

Fibroza pulpe

fibrozna degeneracije pulpe. Proces koji prati starenje organimzma, a karakteristično je smanjenje ćelija pulpe i povećanje vezivnog tkiva;

Fiksni ortodontski aparat

naprave koje se primjenjuju u ortodontskoj terapiji, izrađene prema načelima fiksne tehnike; detaljnije

Finiranje

mehanička obrada površine plombe koja se izvodi posebno konstruisanim svrdlima;

Fisura

brazda odnosno ulegnuće na griznoj površini zuba bočnih zuba i koja daje karakterističnu morfologiju svakom zubu;

Fistula

cjevasti kanal koji spaja dvije šupljine ili šupljinu u tijelu sa površinom tijela;

Fiziologija

nauka o funkciji organizma čiji je cilj otkrivanje fizičke i hemijske procese od kojih zavise razvoj i održavanje života;

Flečer

cement;

Flegmona

oblik zapaljenja pri kojem se aksudat difuzno širi u tkivu ili organu, zahvatujući sve slojeve bez jasno označene granice između zdravog i inficiranog tkiva;

Fluor

hemisjke element (oznaka: F). Halogeni element koji je najreaktivniji od svih elemenata te se nikad ne nalazi samostalan, već samo u vidu jedninjenja. Upotrebljava se za prevenciju karijesa (detaljnije);

Fluoroza zuba

nastaje kada se u organizam unosi veća količina fluora. Najčešće se javlja endemski (kada zahvata čitavo jedno područje) u mjestima gdje je količina fluora u vodi veća od 2mg/L;

Fobija

strah koji se javlja bez stvarnog razloga;

Foetor ex ore

neugodan zadah iz usta; detaljnije

Fokalna infekcija

žarišna infekcija, bolest koja može nastati širenjem nfekcije iz bilo kog inficiranog žarišta u organizmu; detaljnije

Forniks

krov i dno vestibularnog prostora (prostor između zuba i obraza;

Fraktura

lom, prelom;

Fren(ul)ektomija

operacioni zahvat u kojem se uklanja frenulum;

Frenulum

nabor sluzokože koji povezuje usnu ili jezik sa alveolarnim nastavkom odnosno podom usne duplje;

Frontalni zubi

prenji zub, smješten u gornjoj i donjoj vilici u rasponu između očnjaka;

Furunkul

bolan čvor na koži i potkožnom tkivu izazvan ingekcijom, nastao oko korijena dlake;

Fuzija zuba

spojeni zub, nastao usled ranog spajanja zubnih zametaka. Spajanje može biti djelimično ili potpuno;

Na vrh

G

Galvanizam

pojava galvanske struje pri dodiru dvije ili više različitih metala u ustima npr. svježi amalgam i zlatna krunica. Posljedice su peckanje u ustima, promjena čula ukusa i dr.;

Gangrena

nekroza tikiva ili organa. Može biti začeta bekterisjkom infekcijom;

Gangrena pulpe

odumiranje pulpe i invazija bakterija. Moguća je prebojenost krune zuba i osjetljivost na toplotu. Liječi se uklanjanjem bolesnog tkiva i punjenjem korijenskog kanala; detaljnije

Geminacija zuba

zub blizanac. Javlja se u slučajevima gdje je došlo do dijeljenja zametka zuba u uzdužnom smjeru, pa se od jednog zamjetka stvorilo dva istovjetna zuba;

Genciana violet

arkidinska boja, blagi antiseptik koji se kao 0,5-1% rastvor koristila u lijećenju kandidijaze. Primjenjuje se i kao jedan od sredstava za premazivanje zuba kako bi s otkrio dentalni plak;

Geografski jezik

stečeno oboljenje jezika; detaljnije

Gerijatrija

grana humane medicine koja se bolestima starije životne dobi;

Gingiva

fibrozno tkivo porkiveno epitelom koje okružuje zube i pokriva gornji dio alveolarnog nastavka; detaljnije

Gingivektomija

hirurški zahvat na gingivi kojim se odstranjuje hipertrofična gingiva; detaljnije

Gingivitis

akutna ili hronična upala gingive kao samostalna bolest ili kao prateća pojava nekog opšteg oboljenja; detaljnije

Gingivalni džep

patološko produbljenje gingivalnog sulkusa u područje gingivalnog tkiva;

Gingivoplastika

hirurški zahvat preoblikovanja gingivalnih rubova u fiziološki oblik kako bi se popravio izgled i funkcija gingive. Izvodi se kao samostalni zahvat ili u konbinaciji sa gingivektomijom; detaljnije

Glas-jonomer

cement koji nastaje miješanjem praha kalcijum-aluminijum-silikata i vodenog rastvora poliakrilne kiseline. Cement male tvrdoće i nije prikladan da se koristi na mjestima gdje je jak pritisak, pa se koristi za male plombe na prednjim zubima. Oslobađa fluor pa tako spriječava nastanak karijesa; detaljnije

Gleđ

najtvrđe tkivo u ljudskom organizmu. Pokriva spoljašnju stranu krune zuba. U sazrelom stanju ona je visoko mineralizovana i sadrži 96-98% neorganskih materija; detaljnije

Gnatologija

nauka o mastikatornom organu. Obuhvata fiziologiju, funkcionalne poremećaje i metode liječenja;

Granulom

masa granulacionog tkiva koje se stvara kao reakcija na infekciju ili invaziju stranih tijela;

Gutaperka

prečišćeni koagulisani sok tropskih biljaka. Postaje plastična na 60oC, topiva u eukaliptusovom ulju, nerastvorljiva u vodi. U obliku štapića služi za ispun korijenskih kanala;

Na vrh

H

Heilitis

oboljenje usana; detaljnije

Hemangiom

najčešći tumor krvnih sudova. Najčešće su lokalozovani na usnama, sluzokoži obraza, alveolarnom nastavku i jeziku. Terapija je hirurška;

Hematom

nakupina krvi, krvni izliv. Nastaj kod krvevljenja u tkivu i stvara otok. U koži je prvo crvene boje, zatim plavkaste i na kraju žućkaste i zelenkaste boje. U stomatologiji može nastati kao posledica davanja lokalne anestezije ili vađenja zuba;

Hemofilija

prirodno oboljenje krvi, naslijedna bolest od koje boluju muškarci. Uzrokovana je nedostatkom jednog od faktora koagulacije;

Hemoragija

krvavenje, isticanje krvi iz krvnog suda. Po vrsti krvnog suda razlikujemo arterijsko, vensko, kapilarno i parehimatozno ;

Hereditaran

naslijedan;

Herpes

upalno oboljenje kože i sluzokože. Uzročnik je Herpes virus hominis. Postoje tipova ovog virusa, od kojih prvi (Herpes simplex) izaziva promjene u ustima (detaljnije);

Hidrofilan

koji privlači vodu;

Hidrofoban

koji odbija vodu;

Hipercementoza

pojava kod koje se sekudarno povećava cementna supstanca, obično na apeksnoj trećini korijena. Najčešći su joj uzroci upala i trauma. Prestavlja problem pri vađenju zuba;

Hiperemija

;pojačana prokrvljenost u tkivima i organima;

Hiperemija pulpe

početni stadijum upale pulpe najčešće prouzrokavana karijesom;

Hiperplazija

abnormalno množenje ili povećanje ćelija u tkivima;

Hipertenzija

povišen krvni pritisak u arterijskom sistemu;

Hipertrofija

abnormalno povećanje ili pretjeran rast organa ili njegovih djelova ;

Hipokrat

najugledniji starogrčki doktor, osnivač medicinske nauke i teorije o uzročnicima bolesti;

Hipoplazija

nepotpun razvoj pojedinog organa ili njegovih djelova a i čitavog organizma;

Hipotenzija

smanjen krvni pritisak;

Histologija

nauka koja obrađuje građu vičećelijskih organizama;

Hutchinson-ovi zubi

naziv za gornje sjekutiće koji su zadebljani poput bačve sa polumjesečastim udubljenju na sječivnoj ivici. Ovakav oblik zuba je karakterističan za onfekcije sifilisa;

Na vrh

I

I.A.D.R.

skraćenica za Međunarodno udruženje za istraživanja u disciplinama stomatoloških nauka (International Association for Dental Research);

I.A.G.

skraćenica za Međunarodnu akademiju za gnatologiju (International Acadamy of Gnathology);

I.A.N.C.

skraćenica za Internacionalni komitet za anatomske nazive (International Anatomical Nomenclature Committee), osnovan u Bazelu 1895. godine;

I.S.O.

skraćenica za Međunarodnu organizaciju za standardizaciju (Intenational Organization of Standardization) koja se primjenjuje i u stomatologiji;

Imedijatan

neposredan, skori, trenutačan, koji se odmah uključuje;

Imedijatna proteza

totalna ili parcijalna proteza primijenjena neposredno poslije vađenja zuba a izrađena po posebnom postupku; detaljnije

Imobilizacija

postupak kojim se pojedini djelovi tijela stavljaju u stanje nepokretnosti u toku nekog perioda. Uglavnom se koristi poslije loma kostiju;

Impaktiran zub

zub koji prenstveno zbog mehaničke prepreke, krivog položaja u vilici ili manjka položaja u zubnom luku ne može niknuti.  Ovi zubi se mogu dovesti u zubni luk hirurško - ortodontskom terapijom ili translantacijom zuba (detaljnije). Ako to nije moguće onda se hirurški vade; detaljnije

Implant

namjenski oblikovani predmeti, izrađeni od odgovarajućeg materijala, čija je osnovna namjena ugradnja u živa tkiva; detaljnije

Incizija

rasijecanje, zarezivanje;

Indikacija

medicinski razlog za potrebu liječenja ili operatinog zahvata. Donosi se na temelju odgovarajućih simptoma;

Iinfekcija

reakcija organizma na prodor bakterija, patogenih mikroba i virusa;

Inlej

nadoknada koja se cementira u preparisani kanal. Za razliku od plombe, koja se pravi u ustima pacijenta, inlej se pravi van usta. Može biti napravljen od zlata, dentalnih legura i keramike; detaljnije

Interferon

razred malih topljivih proteina koje se koriste u borbi protiv virusa;

Intramukozni implant

predstavlja jednu vrstu implanta; detaljnije

Ispun

prije upotrebljivan izraz za plombu;

Izbeljivanje

procedura u kojoj se uklanjaju razne diskoloracije sa površine zuba, a sama boja zuba postaje bjelija; detaljnije

Na vrh

J

Jatrogen

termin koji označava da je nastala neka posledica (komplikacija) dejstvom medicinske, stomatološke i druge zdrastvene aktivnosti;

Jetkanje

nagrizanje gleđi;

Jezik

izrazito pokretan mišićni organ prekriven sluzokožom. Osim čto prestavlja organ za ukus, jezik učestvuje u žvakanju i formiranju zalogaja, govoru i sisanju (kod beba); detaljnije

Jonoforeza

terapijska metoda uvođenja u tkivo jona soli električnom strujom u terapijske svrhe. U endodonciji se koristi za dezinfekciju kanala korijena (npr. gangrena pulpe zuba). Takođe se može koristiti u terapiji nekih oboljenja mekih tkiva usne duplje;

Juvenilna parodontopatija

ili parodontopatija mladih je specifičan vid ovog oboljenja koje se karakteriše brzim tokom i brzim gubitkom svih zuba; detaljnije

Na vrh

K

K.E.P.

skraćenica za kvantitiativni prikaz morbiditeta stalnih zuba jedne osobe. Prestavlja zbir karijesnih (K), ekstrahovanih (E) i plombiranih (P) zuba;

Kalcifikacija

proces deponovanja kalcijumovih soli u organski matriks, pri izgradnji kostiju ili zuba;

Kalcifikacija pulpe

pojava stvaranja sitnih kalcifikovanih tjelašaca u tkivo pulpe starijih osoba. Mogu djelimično ili u potpunosti zatvoriti kanal korijena zuba i tako onemogućiti endodontsku terapiju;

Kalus

novostvorena kost, koja nakon preloma ispunjava frakturnu pukotinu u roku zarastanja;

Kamenac

tvrde naslage na krunama zuba, koje se sastoje od kalcijumovih soli pljuvačke, organskih ostataka tkiva i mikro-organizama. Mjesta gdje se najviše stvara su: izvodna mjesta pljuvačnih žlijezda, jezične strane donjih prednjih zuba i obrazne strane gornjih molara. Uklanja se ili ručnim instrumentima ili ultrazvučno. Nastanak kamenca favorizuje pušenje i neispravna voda; detaljnije

Kanalno liječenje

endodoncija; detaljnije

Kandidijaza

akutna ili hronična površna mikoza uzrokovana gljivicom iz roda Candida; detaljnije

Kapošijev sarkom

maligno oboljenje, nazvano po austrijskom dermatovenerologu. Jedan je od simptoma AIDS-a;

Karborund

silicijum-karbid (SiC); velike je tvrdoće i otporan je na dejstvo kiseline. U stomatologiji se koristi kao materijal od koga se proizvode brusna sredstva;

Karcinofobija

pretjerani strah od karcinoma;

Karcinom

maligni tumor koji se može javiti na svim mjestima gdje ima epitela. Zbog toga je malo mjesta gdje se on ne može razviti primarno. Glavna osobina karcinoma je njegova sposobnost da metastazira tj. da se širi na okolna tkiva i organe, kao i da recidivira tj. da se, poslije operativnog uklanjanja, ponovo javčjaju;

Karijes

kvar zuba; najčešća bolest ljudi kojoj je obiležje lokalno razaranje minealizovanog tkiva. Započinje na površini zuba demineralizacijom  gleđi, nakon čega slijedi razaranje organske strukture. Proces napreduje kroz dentin dok ne dođe do pulpe kada izaziva infekciju i odumiranje same pulpe; detaljnije

Kariogen

koji pogoduje nastanku karijesa;

Kariogena hrana

hrana koja pogoduje nastanku i širenju karijesa. Najkariogenija hrana su slatke i lepljive namirnice;

Katabolizam

metabolički proces putem kojeg se veliki i kompleksni molekuli (npr. ugljeni hidrati, masti i bjelančevine) razgrađuju na manje molekule. Pri tim reakcijama dolazi do oslobađanja energije koja se koristi za razne funkcije organizma;

Kavitet

udubljenje u zubu kao posledica karijesnog razaranja;

Keramička krunica

vještačka krunica napravljena od keramike, bez metala; detaljnije

Kireta

oštar instrument koji služi za struganje sluznice ili kosti;

Kiretaža

terapijski postupak kada se odgovarajućim instrumentom stružu i čiste zubi i gingivalni džepovi ili kada se odstranjuje pgranulacioni tkivo kod periapikalnih hroničnih procesa; detaljnije

Kiveta

metalna kutija ili cilindar koji se upotrebljava u postupcima ulaganja;

Kivetiranje

postupak ulaganja u kivetu, odnosno proces ulaganja modela proteze (jedan od postupaka pri izradi parcijalnih i totalnih proteza);

Klasa1

vrsta i oblik preparacije karijesne lezije, koji zadovoljava neophodne principe. Postoji 6 klasa i svaka od njih označava preparisani kavitet na određenoj lokaciji u grupi zuba;

Klasa2

procjena odnosa gornjih i donjih zuba u zagrizu u sagitalnoj ravni (ravan normalna na horizontalnu i vertikalnu). Podjelu je postavio Angle, i prema njoj postoje 3 klase; detaljnije

Koaugulacija krvi

zgrušavanje krvi; fiziološki proces koji se odvija nakon povrede krvnog suda a ima za cilj sprečavanje isticanja krvi iz organizma;

Koferdam

komplet za održavanje suvog radnog polja. Sastoji se od visoko elastične tanke gume u kojoj se specijalnim kliještima prave rupe kroz koje se provlaše krune zuba;

Kolaps

zamućenje ili gubitak svijesti uzrokovan širenjem krvnih sudova u području splahnikusa. Bolesnici često kolabiraju u stomatološkoj stolici, jer pri zahvatu bolesnik sjedi;

Kolenjak

naprava vezana za stomatološku bušilicu, koja omogućuje da se rotirajućim instrumentima može odstraniti i brusiti zubna supstanca;

Komplikovano vađenje

vađenje zuba u kojem je došlo do neke od komplikacija. Najčešća komplikacija je u lom krune zuba koja je ujedno i najlakša; detaljnije

Kompozit

složeni materijal.sastoji se od neorganskog i organskog dijela. Danas se najviše upotrebljavaju za izradu tzv. "bijelih" plombi;

Konac

pomoćno sredstvo u održavanju higijene zuba; detaljnije

Kondil

zaobljeni nastavak kosti koji obično služi za artikulaciju sa drugom kosti;

Kongenitalan

nasledan, urođen, nastao za vrijeme intrauterinog života, sa čime se dijete rodi;

Konkrement

slijepljeni i stvrdnuti dijelovi neke materije. U stomatologiji zubni kamenac;

Kontagiozan

zarazan;

Kontraindikacija

pojam suprotan pojmu "indikacije"; okolnost koja sprečava primjenu određene intervencije kod bolesti čiji bi simptomi zahtijevali takvu intervenciju;

Konzilijum

sastanak koji se održava radi savjetovanja zbog nekog važnog predmeta npr. ljekarski konzilijum zbog teškog bolesnika;

Korijen zuba

dio zuba smješten u alveoli donje ili gornje vilice; detaljnije

Kosina

interceptivna ortodontska naprava koja služi u terapiji obrnutog preklopa sjekutića;

Kost

čvrst, elastičan potporni organ tijela. Skup kostiju čini kostur ili skelet;

Koštani transplantat

metoda presađivanje kosti u stomatologiji, odnosno u oralnoj hirurgiji. Primjenjuje se uglavnom u predprotetskoj hirurgiji;

Kovina

metal;

Kruna zuba

dio prirodnog zuba, vidljivog u usnoj duplji. Ona ima različi morfološki oblik, zavisno od grupe zuba. Unutar grupe zuba nalazi se pulpna komora;

Krunica

dodatak prirodnom zubu od vještačkog materijala. Ona se postavlja na posebno pripremljen (brušeni) zub; detaljnije

Kserostomija

osjećaj suvoće u ustima povezan sa smanjenim lučenjem pljuvačke. Ta pojava može biti akutna ili hronična;

Ksilokain

anestetik; u stomatologiji se mnogo upotrebljava  kao lokalni anestetik;

Kukica

elementi za retenciju parcijalnih proteza;

Kutnjak

molar;

Kvržice

mala izbočenja na gleđi krune zuba koja daju karakterističan izgled bočnim zubima;

Na vrh

L

Labijalni luk

žičani element koji sa unutrašnje strane prati tok usana. U ortodonciji, osnovni žičani element u mobilnoj ili fiksnoj napravi;

Labijalno

ono što pripada usnama ili što je okrenuto prema usnama. Odnosi se na spoljašnje strane alveolarnog grebena i spoljašnnje strane prednjih zuba koje su okrenute prema naprijed tj. prema usnama;

Laceracija

razderotina ili vrsta rane koja u mekom tkivu nastaje djelovanjem tupog, tvrdog predmeta;

Latentan

pritajen, prigušen, bolesni simptom koji se ne očekuje;

Lateralan

bočan, označava površine zuba desno ili lijevo od medijalne ravni;

Lege artis

po zakonu umjentosti, po propisu. Uraditi neki postupak liječenja u skladu sa propisima i iskustvom stečenim pravilima struke;

Lentula

spiralno čelično svrdlo koje se korieti u endodonciji za punjenje kanala korijena;

Lezija

rana, povreda ili površinski znak bolesti na sluzokoži ili koži; bolesna promjena u funkciji tkiva;

Ligament

zglobna veza, snop fibroznih vlakana razapetih između koštanih zglobnih tijela koji direktno pojačavaju zglobnu čauru i osigurava spoj između kostiju;

Livena nadogradnja

vještački izrađena kruna zuba kojom se nadograđuje dio ili čitava prirodna krunica zuba. Uglavnom se izgrađuje od metala i legura;

Llividan

plavkast; oznaka za plavkastu ili plavosivu boju koja nastaje npr. zbog podliva krvi na koži i sluzokoži;

Lokalan

na mjestu, ograničen na jednom mjestu;

Lues

sifilis; hronično zarazno oboljenje izazvana bakterijom Treponema pallidum; detaljnije

Luksacija

izčašenje zgloba. Zglobom povezane kosti dovedene su, najčešće traumom, u položaj iz kojeg se spontano ne mogu vratiti u normalan položaj i funkciju;

Na vrh

M

Makrohelija

povećane usne;

Makrodincija

pojava da su svi ili neki zubi stalne denticije veći od normalne veličine; detaljnije

Makroglosija

veliki jezik; detaljnije

Makrostomija

velika usta;

Maksilarni sinus

šupljina unutar tijela gornje vilice koja se otvora u srednji nosni hodnik;

Makula

patološka promjena u nivou kože ili oralne sluzokože. U ustima su ove promjene najčešće crvene, smeđe ili crne boje. Šesto su i neobojene te se teško razlikuju od ostale sluzokože;

Malformacija

odstupanje od normalnog oblika;

Maligan

štetan, zloćudan, poguban, zao. Kada se odnosi na tumor označava sposobnost anaplazije, invazije i metastaziranja;

Malnutricija

poremećaj u nutriciji koji narušava zdravlje. Nastaje zbg nedostatka uzimanja hrane ili zbog neuravnoteženog načina ishrane;

Malokluzija

svako odstupanje od normalne okluzije; detaljnije

Malpozicija

abnormalni položaj neke anatomske strukture;

Mandibula

donja vilica;

Marginalan

ono što se odnosi na rub ili granicu; neznatan, postran, usputan, nebitan, nevažan;

Marsupijalizacija

hirurški postupak otvaranja cista kojom se uspostavlja komunikacija sa spoljašnjom sredinom; detaljnije

Matrica

u stomatologiji naziv za vrpcu od čeličnog lima koja se odgovarajućim zatezačem pripoji, odnosno adaptira uz zub kako bi se bolje aplikovao materijal od kojeg se izrađuje plomba ;

Maturacija

sazrijevanje;

Maxilla

gornja vilica;

Medijalan

usmjeren prema sredini;

Medijalna linija

središnja linija koja dijeli tijelo na lijevu i desnu polovinu;

Medikament

termin kojim se označava svaka medicinska supstanca ili lijek u užem smislu riječi;

Meko nepce

čini zadnju trećinu nepčane pregrade koja učestvuje u aktu gutanja i nastanku glasa. Sastoji se od 5 mišića sa svake strane nepca;

Melanom

zloćudni tumor kože i sluzokože koji rano metastazira;

Melkersson- Rosenthl-ov sindrom

granulomatozni heilitis sa facijalnom paralizom i kongenitalnim izbrazdanim jezikom;

Metabolizam

razmjena materija i promjene u njenom toku;

Metastaza

rasijavanje ili premještnje. Odnosi se na širenje patološkog procesa pri čemu mogu sekudarno oboljeti udaljeni djelovi tijela;

Mezijalno

prema srednjoj liniji odn. prema središnjoj liniji zbnog luka;

Mikrohelija

male usne;

Mikrodoncija

pojedini ili svi zubi manji su od normalne veličine; detaljnije

Mikroglosija

mali jezik;

Mikrostomija

mala usta;

Migracija zuba

pomjeranje zuba obično prouzrokovano gubitkom zuba. Prednji zubi se pomjeraju distalno a bočni mezijalno;

Mliječni zubi

sastoje se od 20 zuba i to po 10 u svakoj vilici. Niču od 6. do 30. mjeseca života. Najprije niču centralni (6-10), pa lateralni sjekutići (6-11), prvi molari (11-18), očnjaci (11-22) i na kraju drugi molari (19-30). Obično prvo niču istovjetni zubi u donjoj pa u gornjoj vilici;

Model

pozitiv u gipsu koji se dobija iz uzetog otiska vilica i pratećih struktura. Služi za analizu stanja u ustima i izradu protetičkih nadoknada;

Monoblok

prva mobilna bimaksilarna ortodontska naprava;

Most

fiksna nadoknada jednog ili više zuba. Kao nosači mosta služe zubi ili njihovi korijenovi na koje je fiksiran krunicama; detaljnije

Na vrh

N

Nabijač

ručni instrument koji danas ugkavnom služi za postavljanje ispuna tj. plombi u ustima pacijenata;

Nagrizanje gleđi

klinički postupak kojim se primjenom kiseline demineralizuje površinski sloj gleđi, koji se koristi pri izradi plombi od kompozitnih materijala. Za tu svrhu koristi se 35-37% ortofosforna kiselina;

Nasadnik

instrument koji služi ya klinički rad u ustima pacijenta ili za rad u laboratoriji. U nasadnik se stavljaju rotirajući elementi koja služe za preparaciju kaviteta ili obradu metala il akrilata;

Nekroza

skup morfoloških promjena uzrokovana progresivnim djelovanjem enzima na oštećeno tkivo;

Nekroza pulpe

odumiranje zubne pulpe sa bakterijskom invazijom ili bez nje;

Neoplazma

novotvorevina, izraštaj, priraslica;

Neuralgija

bolest koja se karakteriše bolovima u toku nerva. U području glave i vrata javlja se u toku petog (n. trigeminus) i devetog moždanog nerva (n. glosopharingeus). U najvećem broju slučajeva uzrok se ne može otkriti. Tada se napadi bola javljaju i poslije nekih uobičajenih radnji kao npr. umivanje, brijanje, češanje i sl. ;

Nevus

kružna promjena na koži ili sluzokokoži nastala zbog poremećaja embrionalnog razvoja, a javlja se pri rođenju, u djetinjstvu ili kasnijem životu. U užem smislu pod ovim pojmom se podrazumijeva pigmentni mladež;

Noksa

uzrok bolest; materija ili stanje koje štetno djeluje na organizam;

Noma

progredijentni gangenozni proces na oralnoj sluzokoži;

Nosač amalgama

instrument koji služi za lakšu aplikaciju amalgama u preparisani kavitet;

Nostrifikacija

zakonski postupak kojim se u inostantsvu stečena diploma priznaje i izjednačuje sa domaćom;

Novocain

fabrički naziv lokalnog anestetika prokain hidrohlorida;

Nuk cucla

fiziološki oblikovana cucla za vještačku ishranu djeteta. Ova vrsta ucle podstiče dojenče da obavlja istovrsne pokrete jezika, usana i donje vilice, kao i pri prirodnom dojenju;

Na vrh

O

Obrnuti preklop

obrnuti odnos sječivnih ivica gornjih i donjih sjekutića u sagitalipri normalnoj okluziji, kada donji sjekutići stoje ispred gornjih;

Odlijev

model;

Okludator

naprava koja služi da se modeli gornje i donje vilice, predhodno fiksirani voštanim zagrizom u određenom odnosu, sačuvaju u takvom odnosu kroz čitav proces izrade protetskog rada;

Okludirati

dovesti u dodir zubne nizove obe vilice;

Okluzalno

odnoi se ili je usmjeren na griznu površinu bočnih zuba;

Okluzija

svaki kontakt između sječivnih ili griznih površina zuba gornje i donje  vilice prilikom pokreta donje vilice;

Onlej

metalni ili keramički liveni ispun koji nadoknađuje izgubljeni dio zubnih kvržica; detaljnije

Operacija

hirurški zahvat koji se koristi u svrhu liječenja;

Opstrukcija

zagrađivanje, zatvaranje, pokušaj da se nešto onemogući, zatvaranje krvnog suda ili izvodnog kanala začepljenjem ili pritiskom spolja;

Oralna hirurgija

specijalistička grana stomatologije koja se bavi hirurškim zahvatima u području usta, zuba i vilica; detaljnije

Oralna medicina

sveobuhvatni naziv za granu medicine koja pomoću naučnih saznanja i praktične primjene radi na očuvanju i unapređenju zdravlja organa usne duplje i graničnih oblasti;

Oralna patologija

grana stomatologije koja se bavi proučavanjem prirode oralnih patoloških promjena, njihovim uzrocima, razvojem i učincima;

Organogeneza

stvaranje organa u periodu embrionalnog razvoja;

Ortodoncija

stomatološka grana koja se bavi proučavanjem i nadzorom dento-facijalnog rasta i razvoja od rođenja do zrelosti uključujući sve preventivne, interceptivne i terapijske zahvate kod dentalnih, dento-alveolarnih, maksilarnih, inter-makislarnih i maksilo-facijalnih nepravilnosti, koje iziskuju korekciju uz pomoć mehaničkih sila ili stimulacijom i preusmjeravanjem funkcionalnih sila unutar maksilo-facijalnog kompleksa uz pomoć posebno konstruisanih naprava da bi se uspostavili optimalni okluzioni odnosi i skladan izgled lica; detaljnije

Ortodontska ekstrakcija

primjenjuje se radi sprečavanja nastanka ili omogućavanja liječenja ortodontskih anomalija;

Ortopan- tomografija

vrsta R snimka na kojem se snimaju obije vilice, svi zubi, maksilarni sinus i vilični zglobovi;

Osteom

benigni tumor kosti. Ukoliko dovodi do deformacija na licu ili onemogućava izradu protetskih radova uklanja se hirurški;

Osteomijelitis

zapaljenje koštane srži;

Osteoplastika

hirurški zahvat kojim se nadoknađuje kost pomoću kosti samog bolesnika;

Osteoporoza

sistemski poremećaj koji može zahvatiti bilo koju kost. Glavna krakteristika jeste smanjenje koštane supstance;

Osteotomija

hirurški postupak kojim se izaziva prelom kosti. To se najčešće radi zbog nepravilno sraslih fragmenata, operacije tumora, ortodontskih anomalija ili estetskih defekata;

Otisak

klinički postupak u stomatologiji, prtežno u stomatološkoj protetici i ortodonciji, kojim se dobija negativ otisnutih zuba, bezzubih površina i popratnih struktura.;

Na vrh

P

Palatinalni svod

dio tvrdog nepca između podnožja lijevog i desnog alveolarnog grebena. Dubina svoda može biti različita, a najnepovoljnije je duboko ili tzv. "gotsko nepce";

Palatinalno

nepčano, prema nepcu, sa nepčane strane. Odnosi se na anatomske strukture smješteno nepčano, kao i na one njihove djelove koje su okrenute ka nepcu;

Palatum

nepce; anatomska pregrada koja odvaja usnu od nosne šupljine a sastoji se od prednjeg ili tvrdog nepca i zadnjeg ili mekog nepca;

Palpacija

dijagnostička metoda istraživanja bolesti opipavanjem bolesnika ili njegovog obolelog dijela tijela;

Panoramski rendgen snimak

zajednički naziv za nekoliko vrsta ekstraoralnih tehnika, koji pružaju uvid u kompletnu denticiju i prateće strukture;

Papile

izbočine na vrhu jezika u kojima su smješteni receptori čula ukusa. Postoje tri vrste ovih papila: pečurkaste, listaste i opšančene; detaljnije

Papula

eflorescencija iznad nivoa kože u obliku čvorića čvrste konzistencije, građena od veziva i epitela;

Parafunkcije

nefiziološke funkcije kao što su stiskanje i škripanje zubima, stiskanje jezikom, sisasnje i griženje usana i obraza;

Paralerometar

instrument za određivanje pararelnosti jednog objekta (zuba) sa drugim;

Parasimpatikus

dio autonomnog nervnog sistema;

Paratubarni prostor

nalazi se u ustima između unutrašnje strane obraza i alveolarnog nastavka u predjelu tubera gornje vilice. Ovaj prostor je bitan za dobru stabilnost totalne proteze;

Parcijalna proteza

proteza koja nadoknađuje jedan ili više zuba i njihova okolna tkiva i koja je poduprta na zubima i/ili sluzokoži; detaljnije

Parenteralno

aplikacija lijeka mimo probavnog (digestivnog) sistema (injekcija, infuzije);

Parastezija

poremjećaj osjećaja na površini tijela pri dodiru ili spontano;

Parodont

funkcionalna cjelina koja se sastoji od tkiva koja su razvojno i funkcionalno u uskoj vezi. Tu spadaju gingiva, cement, periodoncijum i alveolarna kost; detaljnije

Parodontitis

upala parodonta;

Parulis

stariji naziv za submukozni apsces;

Paste

standardne ljekovite mješavine, namijenjene spoljašnjoj upotrebi;

Pasterizacija

proces pri kojem se tečnost zagrijava na temperaturi od 60C u trajanju od 30 minuta. Na taj način se uništava najveći broj patogenih baktrija;

Patogeno

što uzrokuje bolest;

Patognomičan

simptom koji je karakterističan za određenu bolest;

Patologija

nauka obolestima, njihovim uzrocima, postanku, razvoju, toku i raširenosti;

Pean

hvataljka za krvne sudove. Upotrebljava se za hemostazu u toku hirurških operacija;

Pedodoncija

dječija stomatologija;

Pedodont

specijalista dječije stomatologije;

Penicilin

antibiotik širokog spektra dejstva. Spada u antibiotike prvog reda. Zbog mogućnosti stvaranja otpornosti na njega, ne treba se uzimati bez odobrenja ljekara;

Perforacija

akt ili proces probijanja kroz neku površinu ili sloj; slučajno otvaranje tkiva;

Peri

prefiks (grč.) koji označava oko, okolo;

Periapeks

predio oko vrha zubnog korijena u kojem se nalazi vezivno tkivo. U tom predjelu se mogu javiti zapaljenja akutnog i hroničnog toka;

Periapeksni proces

zapaljenski proces koji se nalazi u predjelu oko vrha korijena zuba;

Perikoronitis

zapaljenje sluokokože koja prekriva ili leži uz krunicu nedovoljno izniklog zuba u slučaju otežanog nicanja. Obično se radi o umnjacima, i to uglavnom u osoba starosti od 17 do 25 godina; detaljnije

Periost

pokosnica, opna koja obavija kost. Važnost ove opne se ogleda u prehrani kosti, posebno pri lomu kosti kada ima ulogu u stvaranju koštanog kalusa;

Perkusija

način pregleda bolesnika kuckanjem po tijelu;

Perkutano

kroz kožu (prodiranje lijekova, krema, masti);

Per os

termin koji označava uzimanje lijekova kroz usta;

pH

(potentia Hydrogenii) logaritam koncentracije vodonikovih jona sa promenljivim predznakom. pH je mjerilo kiselosti odnosno baznosti;

Placebo

neaktivna stvar ili preparat, indiferentna bez terapiskog efekta;

Plak

mekani tanki sloj ostataka hrane, mucina, mrtvih epitelnih ćelija na zubu koji stvara povoljne uslove za rast bakterija što dovodi do nastanka karijesa; detaljnije

Plika

sluzokožni nabor;

Podbradna kapa

mobilna ekstraoralna ortodontska naprava sa potiljačnim sidrenjem koja se koristi kao jedino ili dodatno terapijsko sredstvo u liječenju progenije i skeletnog otvorenog zagrižaja;

Podlaganje

postupak nanošenja sloja akrilata na parcijalne ili totalne proteze radi prilagođavanja istih. Uglavnom se radi kod starih proteza;

Poliklinika

više različitih odeljenja bolnice koji služe za ambulantno liječenje;

Postmortalno

poslije smrti;

Postnatalno

poslije rođenja;

Predilekciono mjesto

nalazi se na pojedinim organima ili tkivima koja su posebno sklona razvoju nekih nepovoljnih stanja ili patoloških promjena;

Pregled

prvenstveno klinička pretraga nakon dobijanja anmnestičkih podataka od pacijenta ili njegove pratnje;

Preliminarno

uvodno, predhodno, prolazno;

Premedikacija

medikamentna priprema bolesnika prije anestezije, operacije ili liječenja;

Preparacija kaviteta

postupak kojim se u zubu formira biomehanički prihvatljiv oblik, kako bi se u kavitet stvaila i održala plomba;

Preparacija zuba

kao priprema za protetsku nadoknadu (krunica), zub treba na izbrusiti na taj način da joj je najveći obim u predjelu gingive. Pored ovog, u toku brušenja se treba pridržavati još nekoliko principa;

Preventivna stomatologija

grana stomatologije u čiju djelatnost spadaju sve aktivnosti stomatološke zaštite stanovništva, a posebno dječije dobi radi osiguravanja normalnog rasta i razvoja te održavanja funkcija cjelokupnog orofacijalnog sistema; detaljnije

Preventivno

prijevremeno sprečavanje nastanka štetnih posledica;

Profesionalna tajna

službena tajna, koju čovjek sazna pri vršenju svog zvanja. Poštovanje profesionalne tajne etička je obaveza svakog zdravstvenog radnika;

Profilaksa

prevencija; skup zaštitnih mjera za sprečavanje neke opasnosti. U medicini, mjere zaštita od bolesti;

Progenija

ortodontska nepravlnost naslijedne etiologije čija je osnovna karakteristika obrnut preklop sjekutića;

Proksimalno

usmjerno prema naprijed;

Protetika

dio medicine koja se bavi zamjenjivanjem izgubljenih, obolelih ili dotrajalih organa novim vještačkim, poput ortopedskih, očnih, stomatoloških i dr.; detaljnije

Proteza

vještačka nadoknada za izgubljeni dio tijela. U stomatologiji, u šrem smislu, to su krune, mostovi, djelimične ili totalne proteze; detaljnije

Pulpa

zauzima središnji dio svakog zuba. Ona prestavlja vezivno tkivo koje je dobro prokrvljeno i inervisano oko kojeg se nalazi dentin; detaljnije

Pulpektomija

ekstirpacija pulpe;

Pulpitis

zapaljenje zubne pulpe, obično zbog bakterijske infekcije, frakture zuba ili drugih stanja koja dovode do izlaganja pulpe bakterijama, hemijskim i mehaničkim nadražajima;

Pulpotomija

amputacija pulpe;

Na vrh

R

Radikularan

korijenski;

Radiografija

postupak prikazivanja anatomskih struktura pomoću X ili gama zraka, koji prolaze kroz tkiva i bilježe sliku na posebno osjetljivim filmovima;

Radiologija

rendgenografija; nauka o energiji zračenja i o radioaktivnim materijama;

Raspatorium

hiruršku instrument za ljuštenje periosta;

Recidiv

ponovna pojava bolesti poslije ozdravljenja; ponovna pojava tumora nakon operacije;

Regresija

prelaz od viših razvojnih oblika prema nižim, promjena nagore, nazadovanje, smirivanje simptoma ili bolesnog stanja;

Regurgitacija

vraćanje sadržaja želuca u jednjak. Označava se i kao gastroezofagealni refleks, usled nepravilne funkcije mišića na kraju jednjaka;

Reinfekcija

sekudarna infekcija sa istim patogenim mikroorganizmom;

Reparatura

popravak. U stomatologiji se odnosi na popravku proteza nakon ispadanja zuba ili loma iste; mostova nakon loma akriltnih faseta i sl.;

Resekcija

hirurški postupak kada se odstranjuje dio nekog organa, kao što je na primjer amputacija vrha korijena zuba (detaljnije);

Retencija

otpor pomjeranja sa ležišta; bolje prijanjanje. Jedna od najbitnijih osobina proteze tj. da se opire sili gravitacije, lepljivoj hrani i silama koje dolaze do izražaja pri govoru i jelu;

Retencioni aparat

mobilna ili fiksna ortodontska naprava, koja ne obavlja nikakve terapijske zadatke, već služi isključivo za održavanje postojećeg stanja, odnosno predhodnom terapijom postignute rezultate; detaljnije

Retro

prefiks koji označava natrag, unatrag;

Rezilijencija

sposobnost tkiva ili materijala da se nakon prestanka djelovanja sile, koja ne prelazi granicu njegove elastičnosti, vrati u prvobitni oblik;

Rezistencija

urođena fizička ili duševna sposobnost prema spoljašnjim uticajima; otpornost prema infekciji i bolesti;

Rubor

crvenilo, jedan od glavnih znakova zapaljenja;

Ruptura

spontani ili nasilni prekid kontinuiteta tkiva ili organa;

Na vrh

S

Salivacija

proces izlučivanja, odnosno sekrecije pljuvačke;

Sanacija

skup mjera koje se primjenjuju radi poboljšanja ili ozdravljenja nerušenog zdravlja, pa tako i zuba i drugih djelova usne duplje. Najčešće je riječ o sanaciji karijesa;

Sedativ

sredstvo za umirenje. Umiruju čovjeka i omogućavaju mu mirnu i trezvenu reakciju na nadražaje okoline, a da pri tom ne izaziva pospanost iako svojim djelovanjem mogu olakšati san;

Sekrecija

proces izlučivanja sekreta iz neke žlijezde;

Sekvestar

nekrotičan komad kosti koji je odvojen od zdrave kosti;

Separacija

razdvajanje, odvajanje;

Sepsa

trovanje krvi mikroorganizmima i njihovim toksinima;

Simpatikus

dio autonomnog nervno sistema;

Simptom

obilježje, pojava, znak bolesti. Dijele se na obektivne, koji se utvrđuju pregledom i laboratorijskim ispitivanjima (npr. crvenilo, povećan broj leukocita i dr.) i subjektivne, koje primjećuje sam pacijent (npr. povećana temperatura);

Simptomatska terapija

terapija koja je usmjerena ka uklanjanju pojedinih simptoma neke bolesti (npr. bol, temreratura, otok i sl) a ne protiv njenog uzroka;

Sindrom

skup simptoma koji se redovno pojavljuju povezano. Stručni medicinski naziv za grupu znakova bolesti sa jasnim i određenim kliničkim značenjem;

Sinergizam

zajednička aktivnost pojedinih agenasa (lijekova) čije je dejstvo veće od zbira pojedniačnih dejstava;

Sinkopa

stanje indentično sa kolapsom, nesvjestica. Kratkotrajan, reverzibilan gubitak svijesti, koja nastaje zbog slabog dotoka kiseonika mozgu. Ovo je jedna od mnogih komplikacija u toku oralnohirurških intervencija; detaljnije

Sinus

šupljine nekih kostiju glave. Postije tri sinusa: maksilarni (smješten u gornjoj vilici), etmoidalni (smješten u nosnoj kosti) i frontalni (smješten u čeonoj kosti);

Siva plomba

plomba izrađena od amalgama; detaljnije

Skalpel

instrument za siječenje i rezanje tkiva u toku hirurških zahvata;

Skaler

instrument kojim se uklanjaju tvrde naslage sa zuba (kamenac);

Skeletirana proteza

vrsta mobilne parcijalne proteze, čija je baza, koja naliježe na sluzokožu svedena na najmanju mjeru. Osnovna karakteristika ovih proteza jeste da pritisak sa vještačkih zuba prenosi preko preostalih zuba a ne preko sluzokože; detaljnije

Slitina

legura;

Somatski

ono što se odnosi na tijelo;

Sonda

ručni stomatološki instrument koji služi kao dijagnostički instrument;

Stalni zubi

prva generacija zuba koja niče u periodu od 6. do 20. godine. Ima ih 32, i to 8 sjekutića, 4 očnjaka, 8 premolara i 12 molara; detaljnije

Sterilizacija

postupak kojim se neka materija oslobođa mikro - organizama. Primjenjuje se u stomatologiji, medicini i pogotovu u hirurgiji;

Stomatološka protetika

grana stomatologije koja se bavi uspostavljanjem i održavanjem oralne funkcije nadoknađivanjem izgubljenih zuba i tkiva vještačkim pomagalima; detaljnije

Subakutno

medicinski pojam za bolest koju ne prate intezivni simptomi;

Sublingvalno

odnosi se na područja ili tkiva koja se nalaze ispod jezika;

Subluksacija

djelimično iskakanje donje vilice iz svog zgloba;

Submentalno

pod bradom;

Superinfekcija

infekcija mikrobima koji nisu članovi normalne flore;

Suprainfekcija

infekcija povezana sa antibiotskom terapijom gdje je osjetljiva flora potisnuta, pa rastu otporni organizmi;

Svrdla

pomoćna sredstva koja se stavljaju u nasadnik, kolenjak ili turbinu pri preparaciji zuba. Broj rotacija može ići od 5.000 pa do preko 500.000 u minuti. Kod turbina je neophodan i vodeni sprej koji je neophodan jer se pri velikom broju obrtaja stvara i velika temperatura koja djeluje štetno na pulpu zuba;

Na vrh

Š

Šok

stanje organizma čiji je najuočljiviji simptom slabljenje cirkulacije krvi;

Špatula

instrument za miješanje različitih materijala u laboratorijskoj ili kliničkoj stomatologiji;

Štitnik za usta

najkorisnija je naprava za prevenciju povreda zuba kao i ostlaih oralnih struktura, a štiti i od potresa mozga;

Špric

instrument koji služi za primjenu tečnosti;

Na vrh

T

T.M.J.

anglo-američka skraćenica za temporo- mandibularni zglob;

Taurodontizam

anomalija zuba sa povećanom komore pulpe. Takvi zubi liče na bivolje zube, zbog čega je i poremećaj dobio ime (taurus - bik);

Temporo- mandibularni zglob

vilični zglob, jedini pokretni zglob glave. Spaja donju vilicu i sljepoočnu kost; detlajnije

Terapija

dio medicine i stomatologije koja proučava i mrimjenjuje metode liječenja bolesti;

Teratogeni faktor

uzročnici ili materije koje, date trudnicama, dovode do stvaranja unakaženja kod novorođene djece;

Tetraciklini

antibiotici širokog spektra dejstva;

Toaleta rane

postupak kojim se u toku hirurškog zahvata rana očisti od nečistoća ili stranih tijela;

Toksin

otrov; naziv koji se često upotrebljava za posebne proteinske otrovne supstance koje stvaraju više biljke, neke životinje i patogeni mikrobi, a vrlo su otrovne za žive organizme;

Toxavit

fabrički naziv materijala koji služi u stomatologiji za umrtvljivanje zubne pulpe u procesu endodontske terapije (detaljnije);

Totalna proteza

nadoknađuje sve zube i prateća tkiva jedne ili obeju vilica. Česte su konbinacije totalne proteze u jednoj i parcijalne u drugoj vilici; detaljnije

Translucencija

mogućnost djelimičnog prolaska svjetlosnih zraka kroz neki predmet, odnosno pojava koja postoji kod gleđi zuba sa zdravom pulpom;

Transdentalni implant

predstavlja jednu vrstu implanta; detaljnije

Transparetnost

prozirnost neke stvari;

Transpozicija

izmjena položaja u redosledu zuba stalne denticije (npr. očnjak na mjestu sjekutića i obrnuto). Uglavnom zahvata dva susjedna zuba. Najčešće su zahvaćeni očnjak i prvi premolar kao i očnjak i bočni sjekutić;

Trauma rana ili ozljeda;
Trepanacija

akt perforacije, probijanja; hirurška metoda kojom se stvara mali kružni otvor na kosti;

Trepanacija pulpe

otvaranje krova pulpne komore radi uspostavljanja drenaže zuba putem korijenskog kanala i prva radnja kod endodontskog tretmana (detaljnije);

Tretman

terapija, liječenje;

Trijas

skup od tri simptoma;

Trio pasta

pasta koja se koristi u toku endodontske terapije (detaljnije);

Trizmus

grč žvačne muskulature; detaljnije

Tromb

krvni ugrušak u srcu ili arterijama;

Tumor

otekline, izrasline. Prema toku možemo ih podijeliti u benigne (dobroćudne) i maligne (zloćudne);

Turgor

čvrstina, napetost (kože);

Turner-ov zub

hipoplazije u predjelu labijalne ili okluzalne površine stalnih sjekutića i premolara. Posledica je zapaljenskih procesa u periapeksnoj regiji mliječnih zuba. Promena je uglavnom ograničena ja jedan ili eventualno dva zuba;

Tvrdo nepce

osnovu tvrdog nepca čine nepčani nastavci gornje vilice i nepčane kosti. Pokrivene su zadebljalom sluzokožom koja je dobro prirasla uz njih;

Na vrh

U

Ulceracija

nastajanje čira, nakupljanje gnoja;

Ulkus

dublji defekt kože ili sluzokpže nastao nekrozom bolesno promijenjenog tkiva. Uzroci su zapaljenja, dugotrajni pritisak, djelovanje hemisjkih i fizičkih faktora;

Upala

zapaljenje, nekog organa ili tkiva može nastati zbog različitih uzroka: fizičkih (toplota, pritisak), hemijskih (kiseline, baze), mikrobnih (virusi, bakterije) i radijacionih;

Uvula

resica, izduženje zadnje ivice mekog nepca na njegovoj sredini;

Na vrh

V

Vađenje zuba

skup postupaka sa ciljem da se, uz primjenu odgovarajuće sile, zub odvoji od čašice i ukloni iz nje; detaljnije

Vakcina

biološki preparat koji se primjenjuje u prevenciji zaraznih oboljenja;

Vandemocijum

uobičajeni naslov za pisane vodiče i priručnike koji mogu imati i medicinski sadržaj;

Veniri pogledaj fasete;
Ventralno

u smjeru trbuha;

Vertigo

vrtoglavica;

Veruka

bradavica, mali izraštaj epidermisa (gornjeg sloja kože). Javlja se pojedinačno ili u nakupinama. Ima tendenciju multiplog pojavljivanja na različitim djelovima kože, naročito na rukama;

Vestibularna ploča

interceptivna mobilna ortodontska naprava, koja leži pasivno u području gornje i donje vilice te postaje aktivna djelovanjem oralne muskulature. Primjenjuje se kod odvikavanja od nepoželjnih navika sisanja i guranja jezika, bruksizma i oralne respiracije; detaljnije

Vestibuloplastika

predprotetski hirurški zahvat kojim se produbljuje vestibulum kako bi se postiglo bolje ležište proteze;

Vezikula

eflorecencija iznad nivoa kože, izgleda kao uzdignuti mjehurić na koži i sluzokoži veličine do 5mm;

Vezivno tkivo

najmekša vrsta potpornih tkiva, koja osim potporne ima i nutritivnu ulogu;

Virulencija

sposobnost mikroorganizma da izazove bolest;

Vitalion

električna naprava za ispitivanje vitalnosti pulpe zuba;

Vitalno

životno, snažno;

Vitamini

naziv za skup organskih supstanci koje tijelo prima u malim količinama zajedno sa hranom. Veoma su neophodni za funkcionisanje organizma i njhovo pomanjkanje izaziva brojne poremećaje;

Vivisekcija

hirurški zahvat na živim životinjama radi naučnog istraživanja;

Vizil proteza

vidi: skeletirana proteza;

Vodonik peroksid

antiseptički rastvor čije se dejstvo zasniva na reakciji sa enzimom katalazom, kojeg ima dosta u krvi i gnoju. U toj reakciji oslobađa se kiseonik koji djeluje antibakterijski;

Na vrh

Z

Zagriz

međusobni odnos gornjeg i donjeg zubnog niza kod podignute donje vilice i kontakta zuba;

Zalivanje fisura

jedna od metoda prevencije nastanka karijesa. Preporučuje se zalivanje molara odmah po njihovom izbijanju; detaljnije

Zub

kalcifikovan organ smješten u koštanim jamicama viličnog nastavka gornje i donje vilice; detaljnije

Zubna četkica

pomoćno sredtsvo u održavanju zubne higijene. Sa njome se, u konbinaciji sa zubnim pastama, odstranjuju sve naslage na zubima od ostataka hrane, bakterija, ojluštenog epitela i drugo. Takođe masira i gingivu. Za dobre efekte pranja zuba četkicom neophpdna je i njena pravilna upotreba (detaljnije);

Zubna pasta

spada u grupu pasta (oblik lijekova). Sastoje se uglavnom od kalcijum karbonata, sapuna i glicerola. U zadnje vrijeme se ovakvim pastama dodaju i preparati fluora kojima je zadatak prevencija karijesa;

Zubni kamenac

kamenac; detaljnije

Zubni tehničar

profil zdrastvenog radnika u stomatologiji sa srednjom stručnom spremom koji je teoretski i praktično osposobljen da u zubotehničkoj laboratoriji izrađuje razna protetska pomagala i nadoknade u stomatologiji. Svi radovi se izrađuju individualno po potrebi pacijenta;

Na vrh

W

W.H.O.

skraćenica za svjetsku zdravstvenu organizaciju (SZO), osnovana 1948. godine u sklopu Ujedinjenih Nacija;

Walkoff-ova kuglica

voštana kuglica koja se smješta na gornju voštani model gornje totalne proteze, na njenoj zadnjoj trećini, i služi za otkrivanje pravilnog odnosa donje i gornje vilice;

Walkoff-ova pasta

pasta za punjenje korijenskih kanala;

Winter-ova poluga

parna poluga koja služi za vađenje slomljenih korijenova donjih višekorijenih zuba kada je jedan korijen već izvađen;

Na vrh
Početna
 

Sva prava zadržana | Uslovi korišćenja | Design by Miloš Radulović