Za nastanak ovog oboljenja najviše se krive loše navike (pušenje, grickanje usana, vlaženje usana i sl.). Kao dodatni faktori mogu biti nedostatak B vitamina, izloženost suncu, vjetar.

Liječenje

Sunčani heilitis se češće javlja u mladosti i ima stalne sezonske recidive. Muškarci su više zahvaćeni.

Ovo obljenje, kao što mu i samo ime kaže, izaziva sunce tj. njegovo zračenje. Kao dodatni faktori spadaju niska vlažnost, suvi vjetar, pješčana prašina i sl. Najčešće se javlja kod radnika izloženih suncu.

Bolest se javalja u dvije forme. Akutna forma se karakteriše pojavom plikova po usnama. Njihovim prskanjem nastaju rane koje su prekrivene žućkastom krustom i veoma su bolne. Hronična forma (koja je češća) koja se odlikuje istim simptomima samo u blažem obliku i sa izraženom deskvamacijom (stvaranje ljuspica). Ova forma ostavlja ožiljke na usnama (koji su u vidu bijelih linija).

Liječenje

Bolesnik treba da izbjegava sunce ili da nosi neku zaštitu. Koriste se masti koje sadrže Salol i koja se nanosi u debelom sloju nekoliko puta u toku dana.

Alergijski heilitis nastaje kao posledica alergijske reakcije na neke od sastojaka ruža za usne. Ređe su u pitanju neke druge supstance.

Ove promjene se uglavnom javljaju kod mlađih žena. Bolest počinje veoma burno, sa otokom i crvenilom obije usne. Mogu se javiti plikovi čijim prskanjem nastaju ranjave površine.

Od subjektivnih simptoma pacijenti se žale na žarenje i pečenje usana.

Liječenje

Prva mjera u liječenju jeste uklanjanje materije koja je i izazvala alergiju. Usne treba premazati antihistaminicima koji se nanose u vidu masti.

Liječenje

Žljezdani heilitis je oboljenje kojem još nije nađen uzrok.  U nekim slučajevima je opisana porodična pojava oboljenja.

Bolest predstavlja uvećanje sitnih pljuvačnih žlijezda u sluzokoži usana. To uvećanje se češće sreće na sredini donje usne, dok znatno ređe može biti i na gornjoj.

Obolele usne su uvećane i bolne. Bol se pojačava pri jelu i govoru.

Liječenje

Liječenje se sprovodi antibioticima i rendgenskim zračenjim. Koristi se Penicilin koji se aplikuje elektroforezom svakodnevno u trajanju od 10 dana.

Heilitis na uglovima usana može biti izazvan mnogim faktorima. Kao najčešći pominju se:

- gubitak visine zagrižaja usled gubitka zuba (uglavnom kod starijih ljudi),

- povreda usana u toku stomatoloških intervencija,

Oboljenje se uglavnom javlja obostrano. Počinju crvenilom na uglovima usana koje se polako širi. Na takvoj površini se od uglova usana ka koži lica stvaraju fisure, koje neki put mogu imati i krvave kruste.

Obolele osobe imaju osjećaj blagog peckanja u uglovima usana, kao i bola pri govoru i žvakanju. Ovakvo stanje može trajati godinama.

Liječenje

Liječenje obuhvata uklanjanje faktora koji ga je i izazavao. U slučaju da je došlo do pojave infekcije koriste se antibiotske masti. Ukoliko se utvrdi prisudstvo Candidae Albicans koriste se antimikotici (takođe u vidu masti).

Stečena oboljenja jezika

Geografski jezik Ovo oboljenje se javlja češće kod djece i dva puta češće u osoba ženskog pola nego u muškaraca. Etiologija je nepoznata. Kao mogući razlozi navode se: alegije, nasleđe, anemije, neodgovarajući stomatološki radovi i neki psihosomatski faktori (jak stres). Klinička slika se odlikuje kružnim promjenama koje se javljaju na gornjoj površini jezika. U centru su intezivno crvene dok su na ivicama žute. Ove promjene se šire ka periferiji i kada se pojave nove može doći do njihovog spajanja. Tako se stvaraju vijugave linije koje podsjećaju na geografsku kartu, po čemu je oboljenje i dobilo ime. Liječenje Liječenje se sastoji u otklanjanju uzroka koje je dovelo do stvaranja oboljenja.

Crni jezik Poznato još kao i dlakavi ili čupavi jezik, ovo oboljenje se najčešće javlja kod mlađih muškaraca. Etiologija nije poznata. Smatra se da izazivači promjena mogu biti duga upotreba antibiotika, loša higijena, neke bakterije i gljive, prevelika upotreba kafe i duvana i dijabetes. Klinička slika oboljenja je specifična. Osnovnu promjenu čine uvećane končaste papile koje se nalaze na centralnom dijelu gornje površine jezika. Mogu biti obojene (najčešće mrke boje) mada mogu bite i bijele. Uvećane papile liče na vlasi kose. One obrazuju na jeziku crnu ploču ovalnog ili trouglastog oblika. Bolesnici nemaju tegoba. Liječenje Liječenje najčešće nije ni potrebno jer bolest prolazi spontano. Uvećane papile moguće je ukloniti četkicama.

Zapaljenje papila jezika Relativno česta bolest. Javlja se najčešće u osoba srednjih godina, bez obzira na pol. Etiologija ove bolesti je utvrđena. Ona prestavlja zapaljenje i uvećanje listastih papila koje je prouzrokovano lokalnim iritacijama od destruiranih zuba i loših protetskih radova. Kliničke promjene su ograničene na bočnu stranu jezika, gdje se uvećane papile vide u vidu glatkih i tamnocrvenih čvorića. Bolovi se javljaju pri jelu i govoru te su i pokreti jezika ograničeni. Liječenje Liječenje se sastoji u uklanjanju iritacije.

Razvojne anomalije jezika

Izbrazdan jezik Ovo je najčešća anomalija jezika. Nekada se javlja zajedno sa geografskim jezikom. Sve brazde na jeziku, ili samo neke, produbljene su. Raspored produbljenih brazdi može biti različit i stvorena šara podsjeća na skrotum, list ili mozak. One takođe mogu biti postavljene uzdužno i poprečno. Ovakvo stanje se može javiti u sklopu nekih oboljenja (Melkerson Rosenthal sindrom, deficit vitamina B, dijabetes, anemija). Bolesnici sa ovom anomalijom nemaju nikakvih tegoba. Događa se da pacijenti nisu ni svejsni ove anomalije dok se ne otkrije pregledom kod stomatologa. Liječenje Liječenje nije potrebno. Ukoliko dođe do infekcije onda se usta ispiraju sa nekim antiseptičnim rastvorom (3% vodonik peroksid). Vrlo efikasno je i ispiranje sa čajem od kamilice i žalfije (koji moraju biti svježe pripremljeni).	Romboidni glosit Ovo oboljenje je posledica nepotpunog srastanja bočnih polovina jezika u periodu embrionalnog razvoja. Usled toga se u srednjoj liniji na spoju srednje i zadnje trećine jezika stvara površina ovalnog ili romboidnog oblika ispod nivoa okolne sluzokože. Ono je bez papilarnog pokrivača i može biti: ružičaste, crvene, tamnocrvene, žućkaste i sivobijele boje. Glatke je površine. U novije vrijeme se smatra da se ovakva pojava može javiti usled duge infekcije kandidom te se preporučuje i uzimanje brisa, mada pojava kandide može biti i sekudarna. Osobe sa romboidnim glositom uglavnom nemaju tegoba. Vrlo rijetko su izražene senzacije u vidu pečenja, koje se javljaju pri pušenju ili upotrebi začinjene hrane. Ove pojave kod nekih osoba mogu biti uzrok pojave kancerofobije.  Liječenje Romboidni glosit se otkriva slučajno. Liječenje nije potrebno.	Uvećan jezik Uvećan jezik može biti razvojna ili stečena anomalija. U toku života uvećan jezik se može javiti kod alergijskih reakcija, benignih i malignih tumora jezika, nekih hormonskih poremećaja, u sklopu Melkerson - Rosenthal sindroma, kao i kod drugih poremećaja. Subjektivne tegobe i posledice do kojih može doći zavise od toga koliko je jezik uvećan, kada se uvečanje javilo, koliko traje, kao i od uzrasta bolesnika. Razvojna i stečena uvećanja jezika mogu dovesti do pomjeranja zuba upolje kao i do pojave razmaka između njih (dijasteme). Izraženo uvećan jezik bolesniku otežava govor. U nekim slučajevima jezik je toliko uvećan da bolesnici ne mogu potpuno zatvoriti usta, te su ona stalno polu otvorena. Liječenje Terapija zavisi od uzroka bolesti. Ukoliko je uvećanje malo, terapija nije potrebna.
Račvast jezik Rascijepljen ili račvasti jezik prestavlja razvojnu anomaliju nastalu usled nepotpunog srastanja bočnih polovina jezika. Ona je uglavnom izražena na vrhu, mada može biti lokalizovana i na tijelu jezika. Usled toga jezik je račvast i po izgledu podsjeća na jezik gmizavaca. Sve funkcije jezika mogu biti poremećene. Liječenje Terapija ove anomalije je isključivo hirurška.

Promjene u pokrivaču jezika

Hipertrofija jezičnog pokrivača Uvećanje ili hipertroija jezičnog pokrivača, poznato kao obložen jezik,  je dosta varijabilna promjena, čak i u toku jednog dana. Najizraženija je ujutro a smanjuje se konzumiranjem hrane. Može biti izazvana mnogim faktorima: - febrilne bolesti tj. bolesti praćene visokom temperaturom, pri čemu hipertrofija nastaje usled dehidratacije; - kašasta i tečna hrana; - loša oralna higijena; - smanjeno lučenje pljuvačke; - disanje na usta; - menstruacija; - trudnoća, naročito u prvim mjesecima trudnoće; - razni lijekovi - salicilati, atropi, beladona, efedrin i dr; Najhomogenije naslage su na bazi jezika. Mobilni dio jezika ima znatno manje naslaga, dok vrh jezika po pravilu uopšte nije obložen. Naslage su uglavnom žuto bjeličaste, ali mogu biti obojene od hrane, lijekova i bakterija, te postaju: mrke, ljubičaste, žute, plave i dr. Liječenje Liječenje se sastoji u uspostavljanju dobre oralne higijene i uklanjanje uzroka koji su i doveli do stvaranja istog.

Atrofija jezičnog pokrivača Smanjenje odnosno atrofija jezičnog pokrivača je relativno česta pojava i može biti djelimična, kada zahvata samo dio jezika, i potpuna, kada je čitav jezik zahvaćen. Ukoliko su zahvaćeni samo pojedini djelovi jezika onda su najčešće lokalni faktori izazvali oboljenje. Kod potpune atrofije u pitanju su najčešće opšti faktori. Brojni su uzroci atrofije. Smatra se da su uzroci atrofije najčešće sledeći faktori: - hipohromna anemija (nastala usled nedostatka gvožđa), kao i kod drugih anemija; - nedostatak vitamina B grupe (B1, B2, B12 i PP faktora) - autoimune bolesti kao što su: Sjörgenov, Plummer-Vilsonov sindrom, sklerodermija i dr; -     hormonski poremećaji bilo koje etiologije; - neki lijekovi, kao npr. antimalarici, barbiturati, antibiotici, kortikosteroidi, antikonvulzivna sredstva; Klinička slika smanjena jezičnog pokrivača je ista bez obzira na agense koji su je izazvali. Na mjestima gdje se pokrivač potpuno gubi, jezik je osjetljiv na mehaničke, hemijske i termičke nadražaje. Usled gubitka papila dolazi do smanjenja čula ukusa (pogotova na slatko i slano). Kod potpune atrofije pokrivača čitava gornja površina jezika je glatka i sjajna, kao polirana Liječenje Liječenje obuhvata liječenje osnovne bolesti i uklanjanje faktora koji su doveli do atrofije. Ove promjene su reverzibilne.

Površni ili kataralni gingivit je veoma rašireno oboljenje, naročito kod djece i mladih. Smatra se da 95% ukupne populacije pati od nekog oboljenja gingive.

Osnovni uzrok nastanka ovog gingivita jeste dentalni plak. Loša oralna higijena, zubni kamenac, loši stomatološki radovi (plombe i proteze), predstavljaju favorizujuće faktore za nastanak ovog oboljenja, jer potpomažu nastanak dentalnog plaka.

Oboljenje se karakteriše crvenilom i otokom gingive oko vrata zuba. Ona je glatke konzistencije i može da krvavi pri pranju zuba ili konzumiranja čvršće hrane.

Liječenje

Liječenje se sastoji u mehaničkom uklanjanju dentalnog plaka i odsrtanjivanju favorizujućih faktora. Takođe se mogu upotrebljavati preparati sa Ozosept, Gengigel, Hibideks, Hexoral i sl.

Značaj ovog oboljenja jeste što on ujedno predstavlja i početni stadijum parodontopatije.

U toku ovog, relativno rijetkog, oboljenja dolazi do izrazite hiperplazije gingive. Bolest ima izrazito hroničan tok. Fibromatozni gingivit uz postepeno uvećanje gingive traje veoma dugo. Gingiva je veoma uvećana, bleđa od normalne, čvršće je konzistencije i bez inflamacije je. Ona je nekad toliko uvećana da pokriva zube. Bolesnici mogu imati smetnje pri žvakanju i govoru. Zbog toga pacijenti često drže usta poluotvorena. Ovakav gingiva može prouzrokovati pomjeranje zuba.

Liječenje

Liječenje ovog gingivita je isključivo hirurško (gingivoplastika). Postoperativni recidivi su dosta česti.

Hiperplastični gingivit je relativno rijedak. Češće se javlja kod mlađih osoba. Praćeno je inflamacijom gingive.

Nastaje uglavnom pod uticajem lokalnih, ređe opštih faktora. Od lokalnih to su prije svega dentalni plak, izrotirani zubi, disanje na usta, loša oralna higijena i neadekvatni stomatološki radovi. Od opštih faktora to je upotreba nekih lijekova, prije svega hidantoinskih preparata koji se koriste u liječenju epilepsije (Hydanphen, Hydantal, Zentradil i sl.).

Uvećanje najčešće zahvata gingivu u  predjeli prednjih zuba sa labijalne strane (strane prema usni). Gingiva je uvećana i u cjelini crvena. One postaju poluloptaste nejednako uvećane i nesimetrične. Takva gingiva lako kravavi pri pranju zuba i žvakanju. Pacijenti mogu imati subjektivan osjećaj stranog tijela između zuba. Usled pritiska može doći do pomjeranja zuba.

Liječenje

Liječenje podrazumijeva mehaničko uklanjanje dentalnog plaka i lokalnu primjenu hlorheksidina. Uvećana gingiva se uklanja hirurški. Ukoliko je gingivit izazvan upotrebom nekih lijekova, onda uz lokalnu terapiju treba prekinuti dalju upotrebu tog lijeka.

Ulcero-nekrotični gingivitis je relativno često oboljenje koje se javlja kod mlađih osoba. U toku ovog oboljenja pojavljuju se ulcero - nekrotične promjene na  gingivi.

Danas se smatra da su prouzrokovači ovog oboljenja dvije bakterije (Bacillus fusiformis i Borrelia Vincenti). Ovi organizmi se mogu naći i u zdravim ustima. Faktori koji omogućavaju njihovo patološko djelovanje mogu biti lokalni i opšti. Od lokalnih to su: plak, loša higijena, pušenje i sl., dok su od opštih to AIDS, deficit vitamina i dr.

Bolest naglo počinje, i to sa bolom u desnima. Prisutan je i zadah iz usta, koje je posledica raspadanja gingive. Uz to dolazi i do zapaljenja. Desni su izrazito crvene sa izrazitom sklonošću ka krvavljenju. Promjene su pokrivene žućkastom ili zeleno-sivom membranom. Često su otečene i regionalne limfne žlijezde. Bolesnici od bolova ne mogu da jedu.

Liječenje

Liječenje uključuje primjenu antibiotika (penicilina) i blagih antiseptičkih rastvora (hlorheksidin, hidrogen i sl.). Bitno je da se liječenje otpočne što prije jer se razoreno tkivo gingive kasnije ne može nadoknaditi.

Promjene se lokalizuju na skoro svim djelovima usne duplje. Najčešće se javljaju na sledećim mjestima:

Liječenje

U liječenju aftoznih promjena koriste se brojna sredstva i načini liječenja. Na žalost nije pronađen ni jedan lijek niti način liječenja kojim se afte mogu uspješno izliječiti. U terapiji se uglavnom koriste simpomatski lijekovi čiji je jedini cilj da se ublaže simptomi koji prate afte. U te svrhe su se pokazali dobro preparati koji u sebi sadrže konbinaciju kortikosteroida i antibiotika (Geokorton i sl.).

Žuta boja

javlja se pri izuzetno teškim stanjima, kao što su tuberkuloza, karcinomi i druga teška oboljenja. Ovakva boja nastaje i u žena za vrijeme klimaksa.

Smeđa boja usana nastaje za vrijeme sunčanja gdje UV zraci stimuliraju stvaranje pigmenta. Ovakva prebojenost je simetrična i javlja se na obije usne. Neki put se dešava da donja usna, zbog veće izloženosti, dobije tamniji ton.

nastaju uslijed izražene hiperkeratoze (povećano stvaranje epitela) koje nastaje zbog mehaničkih iritacija. To nije prava prebojenost usne već samo dolazi do zamućenosti.

prate sva oboljenja i stanja u kome nastaje smanjenje ukupnog broja crvenih krvnih zrnaca.

One se javljaju pri krvavljenju poslije velikih povreda a intezitet blijedila zavisi i od stepena krvavljenja.

nastaje kod radnika koji dolaze u kontakt sa sumpor-dioksidom. Ovo se događa u radnika zaposlenih u proizvodnji sumprone kiseline, cementari i sl.

predstavlja hipoksiju. Ta se boja javlja kod srčanih dekompezacija i predstavlja veoma važan dijagnostićki znak

nastaje uglavnom kod radnika koji su zaposleni u rudnicima uglja. Takođe se može javiti kod dimničara kao i radnika zaposlenih u preradi gvožđa.

nastaju usled intezivne produkcije melanina (pigmenta kože) koji nastaje usled nedostatka vitamina B, Ci PP vitamina. Ova promjena najčešće nastaje u žena između 30-ih i 50-ih godina života.

nastaje uglavnom u vidu mrlja (ređe čitave usne) i nastaju poslije većih unutrašnjih krvavljenja. Ova boja nastaje od produkata nastalih usled raspadanja eritrocita.

na usnama nastaje za vrijeme leukoplakije kao posledica intezivnog stvaranja epitela na površini. Ovakve mrlje se javljaju kod pušača. To se događa na onom mjestu gdje pušač drži cigaretu. Kod Lichen planus-a mrlje su u vidu mreže.

Bijele mrlje na usnama mogu izazvati i salicilati (Aspirin i sl.) kao i koncentrovani rastvor vodonik-peroksida.

Ove mrlje nastaju i poslije povrede usana, opekotina ili hemijskih oštećenja. Ovakve mrlje predstavljaju ožiljke koji mogu biti praćeni deformacijom usne.